Faoi 1820 bhí coinníollacha oibre agus maireachtála na bhfíodóirí, na sníomhaithe, na ngualadóirí agus an lucht oibre déantúsaíochta in Albain an-dian ar fad.

Bhí an dífhostaíocht ina fadhb chomh maith, go háirithe de bharr na saighdiúirí díshlógaithe ó airm Wellignton. Tháinig radacaigh chun cinn a d’éiligh athruithe fairsinge.

Theastaigh uathu go ndéanfaí leasú ar pharlaimint cham Westminster, go dtabharfaí cearta vótála do dhaoine fásta (mná san áireamh go pointe), go mbeadh na parlaimintí á dtoghadh go bliantúil, agus go ndéanfaí aisghairm ar Dhlíthe an Arbhair, a bhí ag coinneáil phraghas an aráin ard chun leas na n-úinéirí talún agus ceantálaithe gráin ach chun mhíbhuntáiste na cosmhuintire.

Ba ag dul i mbun achainí ar Fhear Ionaid an Rí i Londain an t-aon bhealach dleathúil le cúrsaí a athrú. In 1816, ag Thrushgrove in aice le hArdeaglais Ghlaschú, bhailigh 60,000 duine le chéile chun teacht ar fhoclaíocht d’achainí amháin.

Ba é sin an cruinniú polaitiúil ba mhó a reáchtáladh go dtí sin in Albain nó sa Bhreatain. Tharla scata chun cinn den sórt céanna sna blianta ina dhiaidh sin.

I mí Lúnasa 1819 bhailigh 60,000 agóideoir síochánta ag Faichí Naomh Peadar i Manchain. Bhuail scaoll na giúistísí agus sheol siad na gíománaigh isteach sa slua. Bhí neart ólta ag na gíománaigh agus rinne siad ruathar ar an slua lena mairc-chlaimthe.

Scaoil saighdiúirí urchair isteach sa slua chomh maith. Maraíodh cúigear déag, beirt bhan agus páiste ina measc, agus gortaíodh 650 duine. Glaodh “Peterloo” ar an ár go sciobtha agus chuir an méid a tharla uafás ar radacaigh fud fad na Breataine.

An mhí dár gcionn, bhailigh 15,000 duine le chéile i bPàislig in Albain chun léirsiú i ngeall ar an “ár ag Manchain”, agus béiceadh amach “cuimhnigh ar Mhanchain” i measc na gluaiseachta.

D’fhorbair comhoibriú idir na radacaigh in Albain agus Sasana. De réir mar a bhí sé soiléir go raibh Fear Ionaid an Rí ag déanamh neamhaird iomlán de na hachainithe thug na radacaigh droim láimhe don “fhórsa morálta” agus bhog siad i dtreo na láimhe láidre.

Tharla an rud céanna in Éirinn sna 1790í; cuimhnímis gur gluaiseacht shíochánta ar son leasuithe a bhí sna hÉireannaigh Aontaithe ar dtús go dtí go ndearna stát na Breataine cos ar bolg orthu.

In Albain in 1819 sheol coistí rúnda i nGlaschú agus Pàislig ionadaithe go Nottingham. Ba é an plean a bhí ann stailc ginearálta agus éirí amach armtha a chur ar bun. Ghlac na céadta pící a déanadh sa bhaile chucu féin, agus rinne na seansaighdiúirí druileáil ar na reibiliúnaigh.

I ndiaidh gur nochtaíodh Comhcheilg Shráid Cato i mí Feabhra 1820, threisigh amhras na n-údarás. Chuaigh spiaraí agus brathadóirí i mbun oibre. Bhí Alexander Richmond ar dhuine de na brathadóirí ba mhíchlúití tar éis dó feall a imirt ar a chomrádaithe in 1816 agus 1817. Bhí na focail “Tabhair aire faoi Richmond an spiaire” i mbéal an phobail i nGlaschú.

Mar sin féin, cé go raibh ról ag agents provocateurs i gcur chun cinn an éirí amach in 1820, bhí neart radacach ann a bhog i dtreo na réabhlóide de bharr an fhrustrachais a bhí orthu leis an gcóras mídhaonlathach mar a bhí.

Cuireadh na mílte póstaeir in airde in iarthar na hAlban thar oíche idir an 1 agus 2 Aibreán 1820. D’fhógair “Aitheasc go hÁitritheoirí na Breataine Móire agus na hÉireann” go mbeadh stailc ginearálta agus frithbheartaíocht armtha le tarlú.

Chuaigh 60,000 oibrithe teicstíle ar stailc; dúnadh an 11 mhuileann teicstíle i mBaile Iain mar shampla. Bhí eagla ar na húdaráis go n-ionsófaí an stát agus rinne siad slógadh ar lucht an mhílíste agus baill athneartacha an airm.

Chuaigh grúpa as Glaschú, a raibh Andrew Hardie agus John Baird i gceannas orthu, i dtreo na nOibreacha Iarainn i gCarrann, ach tháinig fórsaí na coróine orthu ag Bonn a’ Mhonaidh  agus chlis ar na reibiliúnaigh. Ar an lá céanna bhí James Wilson i gceannas ar ghrúpa fíodóirí ó Shrath Aibhne agus brat ar foluain acu ar a raibh “Alba Saor, nó Alba ina fhásach” scríofa.

Chuir na húdaráis an t-éirí amach faoi chois go sciobtha. Scaoileadh reibiliúnaigh i nGranaig, cuireadh trialacha tréasa ar bun ar fud na hAlban, agus cuireadh daoine chun báis. Crochadh agus baineadh na cloigne de Hardie, Baird agus Wilson. Dhá bhliain déag ina dhiaidh sin tugadh isteach Acht Leasaithe 1832 a chuir tús le próiseas inar baineadh amach an daonlathas agus cearta vótála don ghnáthdhuine. 

Is ceart a rá freisin go raibh gné náisiúnach láidir ag baint le Éirí Amach 1820 chomh maith. Bhí tagairt le linn na slógaí agus sna achainithe do “chearta ársa”, focail a tuigeadh i gcomhthéacs na gceart a baineadh dóibh ó Acht an Aontais 1707 ar aghaidh.

Bhí an brat a thagair do “Alba Saor” ina chomhartha den ghné náisiúnach chomh maith. Theastaigh uaidh roinnt radacaigh poblacht Albanach a bhunú ar mhúnla na Fraince agus Meiriceá. 

Déanann staraithe áirithe frithnáisiúnach in Albain iarracht beag is fiú a dhéanamh den ghné seo, ag maíomh “gurb é an t-aon rud a bhí uathu ná deireadh leis an bparlaimint” agus ag rá nár gníomh náisiúnach é de bharr “go raibh siad ag comhoibriú lena gcomrádaithe in Nottingham agus Yorkshire”. Ach is drochléamh é seo ar an stair agus léiríonn sé easpa tuisceana ar an gcosmhuintir, an lucht oibre agus tuathánaigh na naoú haoise déag luath.

Áitítear, sa léamh coimeádach seo, nach bhféadfadh an chosmhuintir níos mó ná sprioc simplí amháin a bheith acu, cur i gcás nach bhféadfaidís feidhmiú ar son an náisiún ach coinsias idirnáisiúnta a bheith acu ag an am céanna.

Bhí staraithe athbhreithnitheach na hÉireann ar aon dul leis an gcur chuige seo agus iad ag scríobh i ngeall ar éirithe amach na dtuathánach sa naoú haois déag. Creideadh nach bhféadfadh le tuathánaigh spriocanna eacnamaíochta agus spriocanna nó meon náisiúnach a bheith acu ag an am céanna.

Is léamh thar a bheith aicmeach é sin a dhéanann neamhaird de mheascán mearaí mianta, spriocanna agus idé-eolaíochtaí a d’fhéadfadh an chosmhuintir a bheith acu ag am ar bith sa stair, agus a chaitheann leo mar dhúramáin. Is gá, ar na cúiseanna seo agus eile, rannóga staire a bhaint ó smacht an mheánaicme choimeádaigh agus frith-náisiúnta.

Ó tháinig neart faoin ngluaiseacht chiníoch i sé chontae fichead na hÉireann le blianta beaga anuas, tá na hionsaithe ar eachtrannaigh agus daoine de dhath imithe in olcas. Fiú roimh an bpaindéim, thiar in 2018 agus 2019 bhí óstáin agus lóistín a bhí sainaitheanta do theifigh á ndó.

Ach in 2023 agus 2024 tháinig ardú as cuimse ar na hionsaithe coirloiscthe céanna. Anuas air sin, tá ardú tagtha ar líon na gcoireanna fuatha le cúpla bliain anuas. Bhí ardú 4% ar choireanna den chineál sin idir 2024 agus 2023. Sa tréimhse chéanna, tháinig ardú ar líon na gcoireanna fuatha de bharr an chiníochais ó 36% go 39%, agus ina theannta sin d’ardaigh coireanna fuatha bunaithe ar an náisiúntacht ó 18% go 25%.

Dá dhonacht na staitisticí áirithe sin, cuireann siad scéal níos measa fiú faoi cheilt, is é sin go bhfuil na hionsaithe fíochmhara foréigneacha i gcoinne eachtrannach ag tarlú ar bhonn níos minicí. Níl staitisticí na bliana seo againn go fóill, ach tá a fhios againn ó thuairiscí nuachta go bhfuil ardú tagtha ar líon na ndaoine ó phobal na hIndia atá á n-ionsaí thart ar Bhaile Átha Cliath, i dTamhlacht go háirithe.

Anuraidh, maraíodh Josip Strok, fear as an gCróit, i gCluain Dolcáin de bharr gur chualathas é ag labhairt ina theanga dhúchais. Tá sciar den lucht oibre, an lumpenproletariat (eilimintí frithshóisialta agus coirpeach), atá ag baint leas as an treisiú sa chiníochas san allagar, ar na meáin shóisialta go háirithe, mar leithscéal chun dul i mbun ionsaithe ar eachtrannaigh agus daoine de dhath.

Creideann an dream céanna go dtugann gluaiseacht náisiúnach na heite deise dlisteanacht dóibh foréigean a úsáid i gcoinne na bpobal seo.

Tá ionsaithe den chineál seo á ngríosú ag urlabhraithe na heite deise i bhfad amach. Sa Ghréig tamall gairid de bhlianta ó shin bhí páirtí polaitiúil Naitsíoch, Chrysí Avgí, nó Camhaoir Órga i nGaeilge, ann a chuaigh i bhfad Éireann níos faide ná ionsaithe mar seo a spreagadh.

Ba chóir go dtabharfadh a fás Chaomhaoir Órga foláireamh d’éinne in Éirinn atá i gcoinne pholaitíocht na heite deise i bhfad amach.

Ach cad as ar tháinig Camhaoir Órga na Gréige?

Bhí an eite dheas i bhfad amach ar imeall na polaitíochta sa Ghréig ó thit réimeas giunta na tíre in 1974. Ní raibh sé de chumas ag aon pháirtí faisisteach a bhain leas as an bhforéigean, a bhí ciníoch go hoscailte agus a dhiúltaigh don daonlathas aon dul chun cinn polaitiúil a dhéanamh sna blianta ina dhiaidh sin. Is é sin gur tháinig Camhaoir Órga in inmhe in 2012 nuair a bhuaigh siad beagnach 7% den vóta agus 21 suíochán sa pharlaimint.

Is mithid teacht chun cinn Chamhaoir Órga a thuiscint i gcomhthéacs na géarchéime eacnamaíochta sa Ghréig, agus ar fud na hEorpa, in 2009. Mar a tharla in Éirinn, chuir an triúracht fhioscach (an tAontas Eorpach, Banc Ceannais na hEorpa agus an Ciste Idirnáisiúnta Airgeadais) polasaithe na déine i bhfeidhm.

D’ardaigh na rátaí dífhostaíochta agus bochtaineachta as cuimse, agus gearradh seirbhísí sóisialta go dtí an chnámh, rud a chothaigh easpa muiníne in institiúidí an stáit. Chaill gnáthdhaoine dóchas i bpáirtithe an láir a bhí ag cur na bpolasaithe déine i bhfeidhm, rud a thug an deis do Chamhaoir Órga dul chun cinn a dhéanamh trí cheap milleáin a dhéanamh d’eachtrannaigh agus réitithe simplí a thairiscint d’fhadhbanna na cosmhuintire.

Is é cliseadh an chórais chaipitligh a ghineann an faisisteachas, bíodh sin sna 1930í nó na 2010í.

Idir 2012 agus 2019 bhí Camhaoir Órga chun cinn ar an eite dheas i bhfad amach sa Ghréig. D’úsáid siad reitric i gcoinne na n-imirceach, an Ioslaim, na dTurcach, agus éinne a bhí “ar an taobh amuigh”. Chuaigh siad i mbun patróil ghríosaitheacha forairdill i gceantair ina raibh dlús ard inimirceach agus d’ionsaigh siad ceardchumannaithe.

Mar shampla, in 2013 in Perama d’ionsaigh baill de Chamhaoir Órga fiche ceardchumannaí de chuid PAME le maidí, barraí iarrainn agus sciatha fad is a bhí bileogaí á scaipeadh acu. Mar sin, faoi dhromchla an stádais toghchánaíochta bhí struchtúir ar mhúnla paraimíleata i bhfeidhm i measc Chamhaoir Órga a chuaigh i mbun ionsaithe ar imircigh, daoine den eite chlé, ceardchumannaithe agus grúpaí imeallaithe eile ní hamháin san Aithin ach sna bailte réigiúnacha chomh maith.

Ach ba chor cinniúnach é marú an ghníomhaire fhrithfhaisistigh Pavlos Fyssas, a bhí ag rapáil faoin ainm “Killah P”, in 2013. Creideadh gur Camhaoir Órga a bhí ciontach as é a mharú. Ag an am, rinne Príomh-Aire na Gréige, Antonis Samaras, ráiteas ina ndúirt sé go stopfar “sliocht na Naitsíoch an saol sóisialta a nimhiú, agus nach dtabharfar cead dóibh a bheith i mbun na coiriúlachta nó na sceimhlitheoireachta nó beag is fiú a dhéanamh de dhúshraith na tíre as ar tháinig an daonlathas”.

Ainneoin na bhfocal láidir, níor cuireadh bac ar Chamhaoir Órga mar pháirtí polaitiúil ar an bpointe, agus d’éirigh go maith leo sna toghcháin náisiúnta agus AE in 2015. Mar sin féin, chaith marú Fyssas solas ar an bpáirtí agus thug na póilíní faoi iniúchadh coiriúil ar chinnirí Chamhaoir Órga i ngeall ar ról comhcheilge a bheith acu sa ghníomh.

Mhair an triail ar feadh na mblianta. Cé gurb é an páirtí coimeádach Daonlathas Nua a chuir tús leis an triail, bhí ról lárnach ag an eite chlé agus frithfhaisistithe i mbailiú na fianaise. Ba dhlíodóirí ó ghrúpaí den eite chlé, amhail Fylaki Chrisís Avges (“Cuir Camhaoir Órga i bPríosún”), a bhí ag abhcóideacht ar son mhuintir Fyssas agus íospartaigh eile.

Bhailigh grúpaí den sórt seo taifid fhairsinge de choiriúlacht Chamhaoir Órga gan aon tacaíocht ar bith ón stát. Taobh amuigh den chóras dlí, bhí ról ag páirtithe ar nós Syrizia agus an KKE maidir le freasúra polaitiúil a léiriú i gcoinne Chamhaoir Órga, agus chabhraigh iriseoirí cléacha iniúchadh a dhéanamh ar an bpáirtí chun an bonn “measúil” a bhaint de. Bhí dreamanna eile ag feidhmiú ón mbun aníos i bpobail lucht oibre chun seasamh in éadan iarrachtaí na bhfaisistithe tuilleadh tacaíochta a bhuachan i measc an lucht oibre.

Ar an 7 Deireadh Fómhair 2020 chinn cúirt achomhairc san Aithin gur eagraíocht choirpeach a bhí i gCamhaoir Órga. Ciontaíodh cinnirí, Nikolaos Michaloliakos, Ilias Kasidiaris, agus Christos Pappas ina measc, as dúnmharú, iarracht ar dhúnmharú, agus cambheartaíocht.

Cuireadh pianbhreitheanna trí bliana déag nó níos mó orthu. Chuaigh Camhaoir Órga in éag mar fhórsa polaitiúil i ndiaidh chinneadh na cúirte. Mar sin féin, tá idé-eolaíocht na heagraíochta fós le brath in eagraíochtaí nua ar nós Ellinikí Lýsi (Réiteach Gréigeach) a bhuaigh 10 suíochán i dtoghcháin 2019. Seachnaíonn na grúpaí nua ar an eite dheas i bhfad amach an reitric Naitsíoch oscailte.

Céard a léiríonn scéal Chamhaoir Órga dúinne in Éirinn? Dar ndóigh tá an t-ádh linn nár tháinig an eite dheas i bhfad amach i réim i dtaobh na toghchánaíochta de sna sé chontae fichead go fóill.

Ní chiallaíonn sin nach bhféadfaidís dul chun cinn a dhéanamh amach anseo, ach ionadaithe nach bhfuil go hiomlán tugtha do thuairimí comhcheilge a aimsiú. Tá féith an fhoréigin agus na coirpeachta sna dreamanna seo in Éirinn mar a bhí i gCamhaoir Órga, agus a reitric tar éis toradh marfach a bheith aici do phobail mhionlacha cheana.

Ach, cé is moite de dhreamanna beaga ar an eite chlé, níl an chuid eile den tsochaí, ná na hinstitiúidí, tar éis dúshlán ceart a thabhairt do na bómáin. Tá cead a gcinn tugtha do ghrúpaí na heite deise i bhfad amach bagairt a dhéanamh ar dhaoine ar líne agus dul i mbun agóide ag tearmainn teifeach. Spreagann seo na dreamanna coirpeachta chun tabhairt faoi ionsaithe níos fíochmhara fiú.

Ar chóir fanacht go dtí go mbaileoidh siad a neart ar nós Chamhaoir Órga na Gréige go dtí go rachfar in adharca leo mar is ceart? Tarlóidh cásanna eile ar nós Josip Strok bhoicht mura dtugtar a ndúshlán.

Tá taraifí Trump go mór i mbéal na meán agus lucht an rachmais le roinnt seachtainí anuas. Go deimhin, tá siad go mór i mbéal an phobail de bharr go bhfuil buairt ann i measc go leor daoine in Éirinn go ndéanfar dochar do roinnt codanna éagsúla de gheilleagar stát na sé chontae is fiche.

Lena bpolasaithe eacnamaíocha agus trádála, a bhfuil eacnamaithe caipitlíocha fiú ag rá fúthu go mbeidh siad díobhálach, tá Trump ag tabhairt dúshlán do status quo an domhandaithe. Is díospóireacht é seo idir iad siúd a chreideann in eacnamaíocht laissez-faire (sé sin go mbeidh saorthrádáil idir tíortha) agus iad siúd ar nós Trump a chreideann go mbeidh buntáiste le baint ag tíortha níos mó ar nós SAM as polasaithe caomhnaitheacha.

Bhí ré eile i stair an domhain, agus stair na hÉireann, ina raibh na hargóintí céanna ina gcnámh spairne. Le linn an naoú haois déag go háirithe bhí na Dlíthe Arbhair á bplé go mion minic.

I ndiaidh dheireadh Chogaí Napoléon thit an praghas ard a bhí ar an arbhar a bhí á íoc le linn na gcogaí. Bhí éileamh mór ar an arbhar le linn na gcogaí agus feirmeoirí agus tiarnaí talún móra ag déanamh go maith as. Ach nuair a tháinig an tsíocháin, deineadh arbhar níos saoire a iompórtáil ó thíortha lasmuigh den Ríocht Aontaithe agus d’ísligh an praghas a bhí ar phunt arbhair go sciobtha.

Ag an am, bhí cumhacht ollmhór ag na tiarnaí talún i bParlaimint Westminster. Chun dul i ngleic le titim na bpraghsanna, theastaigh uathu taraifí a chuir i bhfeidhm. Ritheadh reachtaíocht, na Dlíthe Arbhair, in 1815 agus cuireadh taraifí móra ar an arbhar a tháinig isteach sa stát, beart a choinnigh arbhar a d’fhás na tiarnaí ag praghas an-ard.

De dheasca gurbh é arán an príomhbhia a bhí ag lucht oibre na Breataine, bhí drochthionchar ag praghsanna arda an arbhair ar go leor teaghlach agus iad stiúgtha leis an ocras.

Bhí lucht oibre Shasana, na hAlban agus na Breataine Bige sna cathracha agus bailte tionsclaíochta ag fulaingt go mór cheana féin de bharr tuarastail ísle agus drochchoinníolacha sna muilte, monarchana agus mianaigh. Ba tharcaisne curtha i gceann na héagóra na praghsanna ardaithe arbhair dóibh siúd.

D’éirigh an éagothromaíocht shóisialta níos measa de bharr na nDlíthe Arbhar. Ar thaobh amháin bhí na tiarnaí talún móra, agus ar an taobh eile bhí an lucht tionsclaíochta rachmasach agus an lucht oibre, a chreid gur ualach míchothrom ar an ngeilleagar a bhí sna dlíthe.

Bhí úinéirí na monarchana i gcoinne na nDlíthe Arbhar de bharr go raibh orthu tuarastail níos airde a n-íoc lena n-oibrithe chun nach mbeidís beo bocht agus stiúgtha. Bhí cuid mhaith acu ar son na saorthrádála agus chreideadar go dtiocfadh méadú ar an táirgiúlacht déantúsaíochta agus go mbeadh earraí Briotanacha níos iomaíche sna margaí domhanda dá ndéanfaí aisghairm ar na Dlíthe Arbhair.

Tháinig cuid acu le chéile chun an Conradh i gCoinne na nDlíthe Arbhair a bhunú in 1838. D’fhorbair an eagraíocht ina gluaiseacht chumhachtach pholaitiúil, le daoine mór le rá ar nós Richard Cobden agus John Bright chun cinn san fheachtas.

Dúirt Cobden go raibh na Dlíthe Arbhair, “ar an gcoir pholaitiúil is mó le linn ár ré. Is íobairt leas sóisialaí an phobail ina iomláine iad na dlíthe ar mhaithe le haicme amháin”. D’éirigh agóidí ón mbun aníos i gcoinne na ndlíthe chomh maith. Mar a dúirt oibrí teicstíle ó Chathair Mhanchain sa Northern Star (nuachtán de chuid na gCartach) in 1839:

“Táimid ag fáil bháis a fhad is go bhfuil na tiarnaí talún ag éirí ramhar ar ár saothar. Coinníonn na Dlíthe Arbhair an t-arán daor, agus ár bpá íseal. Cén fáth ar cheart dúinn a bheith ag obair ó dhubh go dubh , agus fós ár leanaí a fheiceáil ag caoineadh ar son aráin, agus na daoine saibhre ag ithe cruithneacht mhín ónár bpáirceanna féin?” 

Aisghaireadh na dlíthe ar deireadh sna 1840í ar dhá chúis, idé-eolaíocht eacnamaíochta na saorthrádála laissez-faire agus an Gorta Mór in Éirinn. Nuair a chuaigh an Drochshaol in olcas in 1846 mar gheall ar mheath na bprátaí, bhí bac á chur ag na Dlíthe Arbhair ar iompórtáil arbhair níos saoire isteach in Éirinn, agus cuireadh brú ar an bPríomh-Aire, Robert Peel, a bhí ina Thóraí, gníomhú chun reachtaíocht a rith.

Bhí smaointeoireacht na saorthrádála tagtha i réim i measc na bpolaiteoirí liobrálacha agus lucht na tionsclaíochta faoin tráth seo, a bhuí le smaointeoirí caipitlíocha amhail David Ricardo agus Adam Smith. Luaigh Smith ina leabhar The Wealth of Nations (1776) go rachadh ‘lámh dhofheicthe an mhargaidh’ chun leasa don tsochaí i gcoitinne. 

Cé gur Coimeádach a bhí in Peel thuig sé nach bhféadfaí leanúint leis na dlíthe agus aisghairmeadh iad in 1846, rud a scoilt an Páirtí Coimeádach. Bhí toradh na fealsúnachta saorthrádála le brath go mór an bhliain dár gcionn, 1847, le linn an Ghorta Mhóir, nuair a cheadaigh polaiteoirí Liobrálacha do mhilliún Éireannach bás a fháil de bharr gur chreid siad go dlúth sa tsaorthrádáil laissez-faire.

Cé go bhféadfaí arbhar a thabhairt isteach sa tír anois gan taraifí, bhí an méid sin bia á sheoladh amach as an tír de bharr na saorthrádála gur beag an buntáiste a bhí ann dóibh siúd a stiúg. 

Mar a dúirt an náisiúnaí Seán Mistéil (a chosain córas na sclábhaíochta i gCónaidhm Mheiriceá ar ball, faraor), “sheol an Tiarna meath na bprátaí, gan dabht, ach chruthaigh na Sasanaigh an Gorta”. Bhí an ceart aige, ar bhealach.

Ach i ndáiríre, ba é an córas caipitlíoch laissez-faire i bpáirt leis an gciníochas frith-Éireannach ba chúis leis. Ní thuigtear seo fós, agus ní cuidiú chun an bhearna ollmhór seo i dtuiscint an phobail ar an nGorta Mór leabhar Tim Pat Coogan, The Famine Plot. Is fearr i bhfad an léargas a thugtar i leabhar de chuid Bhreandáin Mhic Shuibhne, The End Outrage, chun tuiscint a fháil ar na córais a ghéaraigh uafás an Drochshaoil

Nuair a aisghairmeadh na Dlíthe Arbhair, thit praghas an arbhair do lucht oibre na Breataine, agus thit costais lucht na tionsclaíochta, rud a thug tuilleadh airgid dóibh chun infheistíocht a dhéanamh ina gnóthaí agus an táirgiúlacht a neartú. Tháinig rath níos mó fiú ar gheilleagar na himpireachta i ré na Banríona Victoria, nó “Banríon an Ghorta” mar a ghlaoigh an Conghaileach uirthi in Labour and Irish History (1910).

De bharr, cuid mhaith, gur cuireadh deireadh le polasaithe an chaomhnaithe, tháinig an Bhreatain i réim mar impireacht thionsclaíoch an domhain. Bhí an impireacht in ann naisc gheilleagracha a chruthú le stát ar nós Stáit Aontaithe Mheiriceá agus na Rúise, agus leathnaíodh cumhacht na himpireachta sa naoú haois déag. Tháinig Meiriceá i gcomharba ar an mBreatain i ról stát ceannasach an domhain i ndiaidh an Dara Cogadh Domhanda, 1939-1945.

Tá sé aisteach, mar sin, go dteastaíonn ó Trump droim láimhe a thabhairt do chóras a bhí go mór chun tairbhe don impireacht.

Seans go dtuigeann sé nach domhan “aon-pholach” a bheas ann a thuilleadh, agus gur gá do Mheiriceá filleadh ar an déantúsaíocht “dhúchasach” chun dul in iomaíocht leis na BRICS, mar a ghlaoitear orthu. Nó seans nach dtuigeann sé faic agus gur duine naircisíoch é gur mhaith leis beartais aisteacha a thabhairt isteach ar mhaithe le haird a tharraingt air féin.

Le coicís anuas tá conspóid tagtha go cnámh na huillinne i ngeall ar iarrthóirí tearmainn atá ceaptha teacht go hÓstán Chuan Charna i nGaeltacht Chonamara. D’ofráil úinéir an óstáin an t-ionad don Roinn Lánpháirtíochta, agus meastar go bhféadfadh 84 duine bogadh isteach ann. Tá léirsiú ar bun ag muintir na háite lasmuigh den óstán ina aghaidh sin. Faraor, mar is dual dóibh, tá an eite dheas i bhfad amach ar líne ag déanamh a ndíchill an ciníochas a bhrú isteach i lár báire.

An comhthéacs domhanda 

Is ceist chigilteach agus ceist chasta í ceist na himirce. Teastaíonn ón eite dheas i bhfad amach ceist shimplí bunaithe ar an gciníochas a dhéanamh di. Sa chaoi sin, ní thuigfidh saoránaigh na cúiseanna móra struchtúrtha a bhaineann leis an imirce.

Agus é ag scríobh in 1972 ina leabhar How Europe Underdeveloped Africa, d’áitigh an Marxach díchoilíneach Walter Rodney gur bréag a bhí ann nuair a dúradh gurb ann do ‘thíortha forbartha’ agus ‘tíortha atá i mbéal forbartha’. I ndáiríre, sciobadh acmhainní nádúrtha agus baineadh an bonn de gheilleagar na hAfraice le linn ré an choilíneachais. 

Ina dhiaidh sin, coinníodh mar ‘thíortha tearcfhorbartha’ cuid mhór den Afraic trí ghadaíocht na gcomhlachtaí ilnáisiúnta, iasachtaí an Chiste Airgeadaíochta Idirnáisiúnta agus an Bhainc Dhomhanda agus ‘cabhair’ ón iasacht le coinníollacha a spreag an spleáchas. Tá na tíortha ‘tearcfhorbartha’ ar an imeall sa chóras domhandaithe agus na tíortha impiriúlacha i lár baill an chórais.

De bharr na n-éagothromaíochtaí stairiúla seo, agus de bharr an impiriúlachais agus na bhfeachtas buamála reatha sa Mheánoirthear, gan trácht ar an téamh domhanda, leanfaidh an imirce i dtreo ‘na gcroíthíortha’ ar aghaidh.

Cé go raibh Éire go stairiúil ina tír a ndearnadh coilíniú uirthi, tá stát na sé chontae is fiche suite i dteach an leathbhealaigh anois de bharr shaibhreas lucht an rachmais agus sciar suntasach den mheánaicme. 

Infreastruchtúr

Ach níl an mhaoin sin á dáileadh mar is cóir. Léiríonn staitisticí de chuid na Príomh-Oifige Staidrimh agus na hInstitiúide Taighde Eacnamaíochta agus Sóisialta le blianta beaga anuas go bhfuil idir 25% agus 30% den chosmhuintir ‘ag streachailt’ i dtaobh cúrsaí airgid de agus thart ar 13% ‘i mbochtaineacht’. 

Sa mhullach air sin, mar is eol dúinn uilig faoin tráth seo, tá an ghéarchéim thithíochta ag brú síos ar sciar mór den phobal. Tá míréir thíreolaíoch ann agus ceantair lucht oibre sna cathracha agus roinnt ceantair thuaithe, in iarthar na tíre go háirithe, faoi mhíbhuntáiste. Léiríonn léarscáil de chuid na heagraíochta Pobal go bhfuil an toghcheantar ina bhfuil Carna suite ‘go mór faoi mhíbhuntáiste’. 

De réir dhaonáireamh 2022 tá 197 ina gcónaí i gCarna. Dá gcuirfí 84 iarrthóir tearmainn leis sin is méadú daonra 43% a bheadh i gceist, i gceantar atá ar bheagán seirbhísí cheana. Níl ach bus uair sa ló ann, mar shampla.

Le blianta beaga anuas tá roinnt de mhuintir na háite, i gcomhpháirt le hÚdarás na Gaeltachta, ag déanamh iarrachta fostaíocht a chruthú dóibh féin trí Pháirc na Mara a bhunú. Dhiúltaigh Comhairle Contae na Gaillimhe agus ansin an Bord Pleanála don scéim. 

Níl fágtha ach an t-óstán chun airgead turasóireachta a thabhairt isteach sa cheantar sa samhradh. Fanann roinnt de thuismitheoirí dhaltaí na gcoláistí samhradh san óstán agus bíonn cuairteoirí ag triail ar an gceantar do na féilte cultúrtha agus sean-nóis chomh maith. Is é an t-óstán an t-aon áit gur féidir le muintir na háite ócáidí sóisialta, an chéad chomaoineach, bainiseachaí is araile a bheith acu. Níl an t-óstán ar fáil mar ionad sóisialta ó bhí 2022 ann.

Mar sin féin, níl an locht ar na hiarrthóirí tearmainn as sin, agus mar a dúirt oibrí pobail atá lonnaithe sa Ghaeltacht liom, ‘níl postannaí ann daofa … níl siad ag iarraidh a bheith ina gcónaí sa Ghaeltacht’.

Is ar an stát atá an locht as an aighneas seo, mar nach n-aithnítear an Ghaeltacht mar phobal beo atá i dteideal fostaíochta agus ionaid sóisialta.

An Ghaeilge

I dtaobh cúrsaí teanga de, mheas an t-oibrí pobail céanna nach mbeadh na hiarrthóirí tearmainn ag athrú cúrsaí teanga, ach gurb é gradam an Bhéarla agus daoine aitheanta áitiúla ag brú an Bhéarla a thiomáinfeadh an t-iompú teanga, cé go bhfuil neart daoine áitiúla ag cothú na teanga.

Labhair mé le sochtheangeolaí ar an gceist chéanna, agus mar a d’áitigh siad, ‘níl aon taighde go bhfios dom déanta ar mheall imirceach a bhogadh isteach … [ach] is léir go mbeidh tionchar acu ar an iompú teanga sa bpobal’.

I mo thuairim féin, is botún a bheadh ann líon suntasach daoine gan Ghaeilge a chur isteach i gceantar Gaeltachta a bhfuil an phleanáil teanga ar bun ann, bíodh siad ina n-iarrthóirí tearmainn nó Éireannaigh gheala gan Ghaeilge. 

Ar an ábhar sin, bheadh contúirt níos mó i dtaobh na teangeolaíochta dá dtógfaí eastát buan lán Bhéarlóirí, mar a tharla i mBearna le déanaí, ná ó iarrthóirí tearmainn a bheadh in óstán go sealadach. Níor chualathas gíog ná míog ón eite dheas i bhfad amach faoi choilíniú Béarlóirí geala ar an nGaeltacht. Tríd is tríd, ba chóir tacú le héileamh Tinteán ‘straitéis daonra agus tithíochta’ don Ghaeltacht a fhorbairt a chinnteodh fás inbhuanaithe do na ceantair sin.

D’fhéadfadh líon áirithe iarrthóirí tearmainn agus inimirceach a bheith mar chuid den straitéis chéanna. Tá éirithe le cúpla scoil Ghaeltachta, a bhí i mbaol a ndúnta de bharr an bhánaithe tuaithe, páistí ón iasacht a spreagadh i dtreo na Gaeilge. Agus tá ag éirí leis an tionscadal Le Chéile de chuid Chonradh na Gaeilge eachtrannaigh a thabhairt i dtreo na Gaeilge, cé gur gá é leathnú amach go mór.

Rátaí na hinimirce

I dtaobh na hinimirce de, ó 2020 go háirithe, tá fás as cuimse tagtha ar líon na n-imirceach atá tagtha isteach i stát na sé chontae is fiche. Ag tabhairt na mblianta 2020-2024 san áireamh, meastar go mbeidh thart ar 320,000 sa bhreis ar an daonra tar éis teacht. 

Tá meascán cúiseanna leis seo: ionradh na Rúise ar an Úcráin, iarrthóirí tearmainn ón Afraic agus an Meánoirthear, éileamh saothair na gcomhlachtaí teicneolaíochta agus tógála, easpa altraí, dochtúirí is araile san earnáil sláinte, agus easpa oibrithe san earnáil fáilteachais. Beidh fás 6.4% tagtha ar dhaonra an stáit in achar ceithre bliana de bharr na himirce, rud atá as riocht le tíortha eile na hEorpa. 

Más ag caint ar leibhéal an stáit nó an leibhéal logánta atáimid, is é an inbhuanaitheacht an phríomhghné gur gá díriú air. Laistigh den chóras mar atá, agus gnáthdhaoine in iomaíocht lena chéile do bhlúiríní saibhris lucht an rachmais agus é ag dul deacair dóibh teacht ar lóistín agus seirbhísí, de réir dealraimh ní bheidh sé inbhuanaithe arduithe suntasacha d’imircigh, murab ionann agus iarrthóirí tearmainn, a spreagadh ar mhaithe le héilimh an lucht gnó agus na gcóras stáit a shásamh.

De réir fhigiúirí na hInstitiúide Taighde Eacnamaíochta agus Sóisialta, mar shampla, is ionann an t-éileamh ó imircigh ar thithíocht agus 50-60%, rud atá ag cur leis an mbrú ar an stoc tithíochta.

Mura dtagann athrú ó bhonn ar chur chuige an stáit i dtaobh na tithíochta de, agus mura dtógtar tithíocht uilíoch phoiblí ar mhúnla Vín, Shingeapór, na Fionlainne is araile, agus má leantar le rátaí na hinimirce mar atá, is cinnte go bhfuil tuilleadh coimhlinte sóisialta i ndán dúinn. Déanfaidh an eite dheas i bhfad amach gach iarracht teacht i dtír ar an gcoimhlint sin.

Ar an dea-uair, i gCarna tá sé beartaithe ag muintir na háite teacht le chéile chun ‘óstán pobail’ a chruthú. In éagmais tacaíocht ón stát, is é an féintuilleamaí an cur chuige is fearr.

Tá sé beartaithe ag an Roinn Tithíochta i mBaile Átha Cliath tabhairt faoi tháillí uisce arís. Cé go ndúradh i ráiteas leo ‘nach raibh aon phleananna’ acu táillí ar son ‘ró-úsáid uisce’ a thabhairt isteach agus ‘nach raibh siad luaite sa Chlár Rialtais’, is cosúil go bhfuil neart oibre ar bun sa chúlra chun tabhairt faoina leithéid sa todhchaí.

An leithscéal a bhfuil leas á bhaint as an uair seo ná cúrsaí caomhnaithe. Bhuel, b’in an leithscéal a bhí ann cheana sa tréimhse inar éirigh an pobal amach i gcoinne na dtáillí. An babhta seo, tá an Roinn Tithíochta ag díriú isteach níos mó ar cheist an chaomhnaithe, agus ar bhealach níos glice. 

Beidh idirdhealú á dhéanamh idir ‘táillí uisce’ (ar theip orthu iad a thabhairt isteach cheana) agus ‘táillí ar son ró-úsáid uisce’.

An plean atá ann ná liúntas bliantúil 217,000 lítear a thabhairt do gach teach, ach go mbeidh costas €1.85 ar gach 1,000 lítear thar an teorainn sin má sháraítear í. Tá eagraíocht stáitiomlán nua ann agus ainm breá Gaeilge air, An Fóram Uisce, bunaithe le ‘comhairle’ a thabhairt fiú amháin.

Léirigh anailís a foilsíodh in 2023 gur úsáid 10% d’áitribh 35% den uisce. Is dócha gur daoine iad seo a bhfuil gairdíní acu, gairdíní móra a bhformhór, agus a úsáideann neart uisce sa samhradh go háirithe dá bplásóga agus bláthanna breátha. 

De ghnáth ní bheinn i gcoinne cáin a ghearradh ar lucht an rachmais ina dtithe ollmhóra. Ach, tá a fhios againn ónár dtaithí le táillí uisce sna tíortha béal dorais linn, an Bhreatain Bheag agus Sasana, gur úsáideadh leithscéal an chaomhnaithe chun clár príobháidithe a bhrú isteach. Bealach é seo chun acmhainn nádúrtha, an t-uisce, a iompú isteach i sealúchas príobháideach gur féidir le comhlachtaí brabús a bhaint as.

Má ghlactar le prionsabal na dtáillí, déanfar iad a leathnú amach agus is cáin bhreise a bheas iontu. Tá daoine ag streachailt a ndóthain leis an gcostas maireachtála faoi láthair, go háirithe le costais fuinnimh. 

Ní bheidh sna táillí uisce, má ghlactar leo, ach uirlis eile le maoin a aistriú ó ghnáthoibrithe agus na bochtáin go lucht an rachmais. Is é seo nós an caipitleachais nualiobrálaigh ar fud na cruinne.

An bhuncheist don phobal is ea an mbeidh éirí amach i gcoinne na dtáillí seo? Ós rud é go bhfuil gliceas an stáit ag díriú ar cheann caol na dinge ar dtús báire agus nach bhfuil bagairt láithreach d’fhormhór an phobail, beidh sé níos deacra daoine a shlógadh an uair seo.

Anuas air sin, tá fearg bhlianta na déine laghdaithe cuid mhaith, nó curtha i dtreo na n-imirceach ag an eite dheas i bhfad amach, agus i dtreo tuairimí comhcheilge ag na meáin shóisialta nach raibh chomh cumhachtach sin deich mbliana ó shin. 

Tá athruithe tagtha ar chomhdhéanamh ceannaireacht cuid de na ceardchumainn a bhí go mór chun cinn san fheachtas i gcoinne na dtáillí idir 2014 agus 2016 go háirithe. Brúdh amach daoine sinsearacha a bhí ar an eite chlé, agus tá daoine coimeádacha i bhfeighil anois agus spéis dá laghad acu in ollslógaí móra sráide.

Ach, i ndeireadh na dála, roimh do na ceardchumainn agus na páirtithe polaitiúla cléacha teacht ar bord leis an bhfeachtas 10 mbliana ó shin, b’fheachtas é a d’fhorbair ón mbun aníos. Thagadh pobail amach ina n-eastáit chun cosc fisiciúil a chuir ar lucht Uisce Éireann agus na Gardaí a bhí ag cur na méadar uisce isteach.

Mar sin féin, tá na méadair sa talamh anois lasmuigh de chuid mhaith tithe. Beidh an tréimhse amach romhainn spéisiúil. An bhfuil an t-ocras sin ar an eite chlé tabhairt faoi bhabhta eile sa chath chun an acmhainn nádúrtha is bunúsaí, uisce, a choinneáil i seilbh an phobail seachas i seilbh na scairshealbhóirí?

Beidh dreamannaí poblachtánacha, agus Misneach ina measc, sásta an fód a sheasamh i gcoinne na dtáillí arís.

Is téarma de Bhéarla na hÉireann é an téarma ‘Gombeen man’. Is cosúil gur tháinig sé isteach sa chaint le linn an Ghorta Mhóir, agus go bhfuil bunús ann san fhocal Gaeilge ‘gaimbín’, a chiallaíonn ‘ús ar airgead’.

Ghearradh an ‘Gombeen man’ rátaí úis arda orthu siúd a fuair iasachtaí uaidh. Le linn an Drochshaoil dhéanfadh siopadóirí agus mangairí bia Caitliceacha rátaí arda úis a ghearradh ar na bochtáin a bhí nach mór stiúgtha nó ag fáil bháis den ocras a fuair bia uathu. Tuigeadh gur caimiléir nó duine nach bhféadfaí a thrust a bhí sa ‘Gombeen man’ as sin amach. Sa lá atá inniu ann is le polaiteoirí cama is mó a shíltear an téarma ‘Gombeen’.

Agus an rialtas nua ar tí teacht ar an bhfód agus an dream sin na ‘Neamhspleáigh Réigiúnacha’ ag tacú leo, feictear go soiléir iompar na ngaimbíní. A luaithe is a bhí margadh déanta leis an dá mhórpháirtí, Fianna Fáil agus Fine Gael, thosaigh na gaimbíní ag éileamh cearta cainte a bheadh ag an bhfreasúra.

Eascraíonn an t-éileamh aisteach seo as seasamh contrártha aicmeach agus polaitiúil na neamhspleách. Is tiarnaí talún agus lucht gnó iad cuid de na daoine is mó le rá sa ghrúpa seo. Sa mhullach air sin, ní aon rún é go gciontaíodh duine acu as coir chánach.

In ainneoin saibhreas suntasach na ngaimbíní seo, ligeann siad orthu féin gur cuid den chosmhuintir iad atá faoi chois ag ‘na boic sin thuas i mBaile Átha Cliath’.

Gan amhras, tá éagothroime eacnamaíoch agus bonneagair idir Baile Átha Cliath agus codanna áirithe den tuath – is í stair choilíneach na tíre bunús cuid mhór den éagothroime chéanna. Ach feileann sé do na gaimbíní tuaithe seo codarsnacht lom a chothú idir muintir na tuaithe agus muintir na cathrach.

Sa chaoi seo cuirtear faoi cheilt an buntáiste rachmais agus aicmeach atá ag na gaimbíní ina bpobail féin agus déantar dearmad i bpobail áirithe thíos faoin tuath go bhfuil ceantair san ardchathair atá go mór faoi mhíbhuntáiste. Is féidir leis na gaimbíní an dá thrá a fhreastal dá réir.

Go minic is cuma sa sioc le lucht tacaíochta na ngaimbíní tuaithe más tiarna talún an gaimbín ar thug siad a vóta dó – tiarna talún a chuireann leis an ngéarchéim tithíochta – a fhad is go bhfaigheann siad infheistíocht éigin dá gceantar. Tógfar bóthar nua nó ionad pobail agus múchtar an t-éileamh ar athrú suntasach ar pholasaí tithíochta, sláinte agus mar sin de. Ar deireadh thiar, cuireann an cultúr seo cosc ar chomhthuiscint aicmeach idir oibrithe uirbeacha agus tuaithe.

Feictear an patrún céanna leis an ‘cliantúlacht tuaithe’ seo i ndeisceart na hIodáile agus sa tSicil, mar a d’aithin na scoláirí Eric Hobsbawm, Luigi Graziano, agus daoine eile ina measc.

Mar shampla, thug Agostino Mantegna faoi deara go mbíonn claonadh ag an gcliantúlacht seo i dtreo na caimiléireachta. Chomh maith leis sin, bíonn ‘tuilleadh den chultúr seo le sonrú i gceantair ina ndáiltear níos lú maoine. Sna ceantair sin téann “vótaí malartaithe” (i.e. vótaí pearsanta) i dtreis’.

Go bunúsach, baineann an gaimbín leas as an míbhuntáiste chun é nó í féin a chothú go polaitiúil.

Cé nach bhfuil cultúr an ghaimbíneachais teoranta do cheantair thuaithe — toghadh duine de na Neamhspleáigh Réigiúnacha i mBaile Átha Cliath Thuaidh agus é ag maíomh go dtabharfadh sé tuilleadh maoinithe do Thaobh Thuaidh bocht na cathrach — tá sé níos láidre faoin tuath de bharr a laghad infheistíochta bonneagair a dhéantar ansin.

Sa tréimhse atá romhainn, in ionad na nGlasach ag éileamh lánaí rothair ó phríomhpháirtithe an chomhrialtais, beidh na gaimbíní ag éileamh bóithre agus maoiniú do pháirceanna spóirt.

Conas is féidir an múnla seo a shárú? Tá gníomhaíocht an fhreasúra chun dul i ngleic leis an ngaimbíneachas le seachtain anuas bunaithe go hiomlán ar Theach Laighean. Ach i bhfírinne is cuma leis an mórphobal – daoine óga go háirithe – faoin ngeáitsíocht istigh ansin. Caithfear gluaiseacht ón mbun aníos a thógáil chun dul i bhfeidhm ar shaol laethúil na ndaoine.

Is beag faoiseamh é dóibh siúd atá thíos leis polaiteoirí ag maíomh go bhfuil a vóta tar éis fás.

Tá an tuar tagtha faoin tairngreacht. Ní raibh aon bhorradh i dtreo Shinn Féin agus na hEite-Clé san olltoghchán. Dealraíonn sé go bhfuil cuid de vótaí Shinn Féin, óna buaic de 34% i bpobalbhreitheanna in 2022, imithe chuig páirtithe níos lú ar an lár-Chlé, neamhspleáigh, agus, b’fhéidir fiú, go dtí na faisistithe. 

Mar sin féin, níor tháinig ach timpeall 60% den phobal amach chun vótáil – an céatadán is ísle i dtoghchán sa stát ó 1923. Tá cúiseanna doimhne struchtúracha a chothaíonn drochfhreastal vótála.

Go hidirnáisiúnta, tá laghdú tagtha ar an ráta vótála ó aimsir an Dara Cogadh Domhanda i gcomhthéacs an nualiobrálachais – an córas geilleagrach ina maireann muid a fhágann cumhacht ollmhór i lámha lucht an rachmais.

Léirigh staidéar a déanadh in 2023, Turning off the base: Social democracy’s neoliberal turn, income inequality, and turnout, mar a d’fhorbair neamhshuim i measc vótálaithe an lár-Chlé.

Thagair an staidéar do ‘athruithe struchtúracha socheacnamaíocha, mar shampla an meath ar lucht oibre de bharr díthionsclaíochta agus domhandaithe, ach freisin athruithe beartais, cosúil le glacadh [na páirtithe lár-Chlé] le liobrálachas an mhargaidh’.

Tá páirtithe an lár-Chlé anois ar a sháimhín só le status quo a chothaíonn éagothroime ioncaim, córas tithíochta faoi threoir na mbanc agus na bhforbróirí, cúram sláinte leath-phríobháidithe, agus seirbhísí poiblí ar bheagán mhaoinithe.

Tá an daonlathas curtha ar leataobh ag billiúnaithe atá i bhfeighil an gheilleagair nualiobrálaigh, a bhfuil tionchar ollmhór acu ar an bpolaitíocht, agus a bhíonn i gceannas ar na meáin. Mura dtugann páirtithe an lár-Chlé dúshlán don chóras seo, ní slógfar daoine chun vótáil ar a son.

Sa mhullach air sin, is cosúil go bhfuil sé dodhéanta ag na páirtithe lár-Chlé aghaidh a thabhairt ar cheist na himirce laistigh de chomhthéacs caipitleach/impiriúlach. An bhfuil bealach ann, bunaithe ar anailís ábharach, atá idir phragmatach agus dhaonnúil?

Bealach a dhiúltaíonn do raiméis agus bréageolais faisisteach, ach atá réalaíoch faoin tionchar ar chomhdhlúthú an phobail nuair a thagann líon mór inimircigh isteach sa stát? Neosfaidh an aimsir.

Bhí cúiseanna eile le teip an lár-Chlé borradh a chuir fúthu: an easpa comhoibrithe á la gauche Française, struchtúir aicme agus tithíochta fadbhunaithe an stáit, na meáin deiseach atá ina namhaid, na naisc chumhachtacha atá go fóill idir pobail tuaithe agus leasanna na bhfeirmeoirí saibhre, agus géilleadh iomlán na gceardchumann do lucht an rachmais.

Thuigfeá neamhshuim an phobail i leith an ‘daonlathais’. Níl an ‘straitéis’ reatha atá ann faoi láthair chun vótáilte a stiúradh i dtreo an bhotháin toghchánaíochta ag obair. Caithfear gnáthdhaoine a chumhachtú. É sin, nó rachaidh daoine i dtreo na bhfaisisteach nó an indibhidiúlachais agus easpa spéise.

Cá bhfuil an ghluaiseacht pholaitiúil a nascann an troid ar son córas nua tithíochta, coinníollacha oibre agus costas maireachtála níos fearr, córais oideachais agus sláinte den scoth, agus an streachailt laethúil chultúrtha/díchoilíneach chun daoine a chumhachtú ar bhonn leanúnach?

Ba é an dúshlán suntasach deireanach don chóras in Éirinn an feachtas i gcoinne an Cháin Uisce, nuair a tháinig na céadta mílte amach ar na sráideanna agus cuireadh iallach ar an rialtas géilleadh. Faraor, níor cuireadh fuinneamh na gluaiseachta sin i dtreo feachtas tithíochta leanúnach ná athrú radacach níos leithne.

Tá cuid den dioscúrsa atá tagtha chun cinn ó chodanna den Eite-Chlé agus ó thacaithe Shinn Féin dochreidte – níl aon mhaith leis an gcur chuige go bhfuil ‘athrú ag teacht ach glacfaidh sé am’, do dhaoine óga atá ar tí eitleán a fháil go Sydney gan filleadh ar ais riamh, do dhaoine ar thralaithe ospidéil, agus dóibh siúd atá ar na sráideanna.

Tá gluaiseacht ón mbus aníos a bhfuil feachtais eile, seachas cinn toghchánaíochta, ina chroílár de dhíth go géar.

Níl aon chinnteacht ann go mbeidh na vótálaithe óga sin dílis do Shinn Féin agus don eite chlé go deo. Rachaidh cuid acu ar deoraíocht. Aistreofar dílseachtaí cuid eile má éiríonn leo fanacht agus a bheith ina n-úinéirí tí – cothaíonn úinéireacht maoine agus luachanna maoine laistigh den chomhthéacs caipitlíoch idé-eolaíocht indibhidiúlach.

Tá an chuma ar an scéal go bhfuilimid i dtréimhse ina bhfuil an fórsa is mó ar an eite chlé, Sinn Féin, ag moladh foighne dá lucht tacaíochta, mar a rinne na Pairnellítigh agus na Redmondítigh fadó. Foighne go bhfaighimis d’Éire Aontaithe, foighne go mbainfear amach rialtas cléach i dTeach Laighean, foighne don ‘athrú’.

Mhol Páirtí Parlaiminteach na hÉireann foighne ar feadh leathchéad bliain nach mór, agus níor éirigh leo aon rud suntasach a bhaint amach – ní go dtí gur éirigh na Fíníní agus lucht athbheochana cultúrtha mífhoighneach leis an bhfanacht síoraí a tharla aon dul chun cinn i ndáiríre. Bunaíodh eagraíochta ón mbun aníos a d’fhág a lorg ar stair na hÉireann.

Cothrom an lae seo anuraidh bhí agóid mhór bhríomhar ar thrá Rann na Feirste in éadan méadú mór na feirmeoireachta oisrí a ceadaíodh ag an Aire gan chomhairliúchán mar is ceart bheith déanta. Tá feachtas fós ar bun ag an phobal chun timpeallacht na trá a chaomhnú ón scrios.

Ag labhairt dó faoin bhfeachtas dúirt urlabhraí MISNEACH Thír Chonaill, Oisín Mac Eó:

Read More

Is cúis bróin gur éirigh le polasaí éagórach an rialtais i leith Oileán Thoraí scoilt a chruthú i bpobal an oileáin. Ba cheart go n-éistfí le  muintir Thoraí ón chéad lá ariamh ach ina áit sin shocraigh an rialtas conradh seirbhíse farantóireachta gan dul i gcomhairle le pobal Thoraí.

Tá Misneach ag tabhairt tacaíochta do phobal Thoraí san fheachtas ar son seirbhís cheart farantóireachta don phobal le tamall anois agus leanfaidh muid dó sin fhad is a bhíonn muintir Thoraí féin i mbun feachtasaíochta.

Dúirt urlabhraí de chuid Misneach, Seanán Mac Aoidh: Read More

Bhuail beirt thuairisceoirí de chuid Misneach isteach sa teach ag Mí che al Cholm Mac Giolla Easpuig, gní omhaí pobail, comra daí agus cara mo r de chuid na gluaiseachta Misneach. Thapaigh muid an deis agallamh a chur air.
Ta Mícheál ag gabháil don ghníomhaíocht pholaitiúil le fad an lá.

Togadh é i dteaghlach phoblachtach agus a mhuintir gní omhach sa streachailt ar son saoirse na tí re. Deir se gur thuig se i gceart polaitíocht an lucht oibre don chéad uair nuair a chuaigh sé a chónaí i mBaile Átha Cliath.

Bhí sé ar feadh tamaill ina bhall de Shinn Féin ach d’fhág sé iad nó níor aontaigh sé leis an treo a raibh siad ag dul. Dar leis nach dtiocfaidh athru ar bith ón bharr anuas, ach go gcaithfidh an chosmhuintir cur ar a son féin; ”Sílim nach dtiocfaidh athro ar bith ó politicians, ón ghnáthdhuine a thiocfaidh sé .”

Read More