Beidh mórshiúl neamhspleáchais ag YesCymru in Aberystwyth sa Bhreatain Bheag ag deireadh na míosa, an 26 Meán Fómhair.

Tá borradh faoi náisiúnaigh na tíre ó bhuaigh Plaid Cymru toghchán stairiúil don Senedd thiar i mí na Bealtaine. 

Is cinnte go bhfuil tionchar ag polaitíocht na Ríochta Aontaithe trí chéile ar theacht chun cinn na náisiúnach sa tír. Le siléigeacht agus meath Pháirtí an Lucht Oibre a chuir chun cinn clár nualiobrálach ar feadh na mblianta fágadh rogha lom don tír: páirtí forásach mar Plaid Cymru nó páirtí antoisceach frith-Bhreathnach cosúil le hAthchóiriú. Is é an rogha seo a thug cúrsaí go cnámh na huillinne agus a thug an bua do Plaid Cymru sa deireadh. Fúthusan a bheidh sé anois beart a dhéanamh de réir briathair agus leas an ghnáthdhuine sa tír a chosaint.

Ach níorbh é teacht in inmhe Farage amháin ba chúis le borradh Plaid Cymru. Ar feadh breis agus leathchéad bliain tá obair mhall ar bun ag an bpáirtí dul chun cinn a dhéanamh i measc an phobail. Rugadh duine de chinn feadhna Plaid Cymru, Gwynfor Evans, an tráth seo bliana, ar an 1 Meán Fómhair 1912. 

Bhí Evans, Plaid Cymru agus gluaiseacht neamhspleáchas na Breataine Bige fite fuaite san fhichiú haois. Bhuaigh Evans fothoghchán tar éis bhás duine de na daoine ba thábhachtaí sa tréimhse sin, Megan Lloyd-George, iníon leis an iar-phríomhaire Liobrálach David Lloyd George.

Deir an gníomhaire agus amhránaí mór le rá Dafydd Iwan faoi Evans, “gan Gwynfor Evans i gceannas ar Plaid Cymru seans nach mhairfeadh an páirtí chun na buanna toghchánaíochta a baineadh amach ar ball a bhaint. Bhí tionchar nach beag ar chúrsaí níos leithne ná polaitíocht pháirtí.”

Le linn an fheachtais olltoghchánaíochta in 1979 gheall Margaret Thatcher i bhforógra na dTóraithe go mbunóidís bealach teilifíse Breathnach. Laistigh de bhliain, bhí an gealltanas caite ar leataobh ag na Coimeádaithe. Ní raibh Evans sásta scaoileadh leo agus ligean dóibh dul siar ar an ngealltanas agus chuaigh sé ar stailc ocrais chun brú a chur ar an rialtas.

Dar ndóigh bhí cáil amach ar Thatcher as bheith stuacach. Bhraith daoine nach ngéillfeadh sí d’éileamh Evans go gcoinneofaí an gealltanas. Léiríonn comhaid ó chruinnithe rialtais an ama go raibh buairt uirthi “dá ngeallfaimis ar an gceist seo, an dtabharfadh daoine eile dúshlán dúinn chomh maith? Nach mbeimis ag tabhairt ugach do náisiúnachas na Breataine Bige?”

Ach ghéill an rialtas sa deireadh. D’fhógair an Rúnaí Baile Willie Whitelaw go mbunófaí S4C, agus seoladh an bealach teilifíse ar deireadh in 1982.

Bhí idé-eolaíocht láidir idir-Cheilteach ag Evans chomh maith agus bhí sé ina bhall den Chonradh Ceilteach ar feadh na mblianta. Feictear an friotal seo a leanas uaidh á roinnt ar na meáin shóisialta go mion minic:

“Is éard is brí go polaitiúil leis an mBriotanachas ná Sasanachas a chlúdaíonn na hAlbanaigh, na Breatnaigh agus na hÉireannaigh i gcultúr na Sasanach”.

Deir Kevin Collins ina leabhar The Cultural Consquest of Ireland (1990) gur léiriú eile é seo ar an gconcas síceolaíoch:

“Foilsíonn an naimhdeas atá idir an tuath agus boicht na cathrach [in Éirinn] concas an anama nó ionradh ar chultúr an oileáin.”

“Bíodh gur daoine ón tuath iad an chuid is mó de bhoicht na cathrach féin, nach bhfuil ach glúin nó dhó ón talamh dar díobh iad, is í an fhírinne lom gurb iadsan, an dá dhream, atá faoi chois ag córas a d’adhain olc eatarthu, agus an dá dhrong á léiriú ag an gcóras mar shúmairí fola a chéile nó na tíre féin ar fad.”

“Tá an chuma ar an scéal go bhfuilimid i bhfad i gcéin ó lá Bhreandáin Uí Bheacháin a chonaic gurb é an t-aon chomhthionól pobail céanna iad a mhuintir féin i mBaile Átha Cliath agus muintir Ghaeltacht Chorca Dhuibhne a raibh a chroí istigh inti.”

Tá Misneach i mbun obair dhíchoilínithe chun dul i ngleic leis an méid a d’aithin Collins.

Má theastaíonn uait páirt a ghlacadh san obair sin, bígí i dteagmháil inniu!

Bhí gníomhaithe Misneach i mbun oibre i gConamara le déanaí.

Tugann polasaí tithíochta agus Gaeltachta an Rialtais tús áite do shealbhóirí talún agus do shealúchais seachas do mhian an phobail. Tá léirscrios déanta ag Airbnb-iú, cíos gearrthéarmach agus tithe tréigthe ar phobail Chonamara.

Mar a léirigh BÁNÚ, tá 4 theach fhadtéarmacha ar fáil ó Bhearna go Carna ar mheánchíos €3,275, i gcomparáid le 173 Airbnb sa cheantar céanna, agus níl ach 2 theach sóisialta ar fáil le 5 cinn á dtógáil – léiriú lom ar an éagothroime struchtúrtha.

Ní aithníonn an Stát gur fadhbanna bunúsacha iad seo. Do chlanna gan talamh nó gan talamh san áit “cheart”, is bac mór iad na rialacha pleanála. Cuireann an cinneadh gan cumhachtaí tógála a thabhairt d’Údarás na Gaeltachta leis an mbánú agus is rogha pholaitiúil é gan cur isteach ar an margadh príobháideach.

Ní mór don Stát a ladar a chur isteach gan mhoill: Lonnaíochtaí Lán Ghaeilge a thógáil, tithe folmha agus tréigthe a cheannach agus a athchóiriú ar scála mór, cánacha arda a ghearradh ar thithe folmha, agus treoirlínte pleanála a chur i bhfeidhm a thugann tús áite don phobal in áit an bhrabúis.

Faoi dheireadh na 1970í bhí Nicearagua i lár géarchéim thromchúiseach. Bhí ríshliocht Somoza, le tacaíocht SAM, i gceannas trí smacht a choinneáil ar an nGarda Náisiúnta. Bhí greim ag an gclann Somoza ar fhormhór na talún agus an tsaibhris, agus bhain siad leas as an stát mar ghnó clainne. Bhí smacht géar ann ar an bhfreasúra polaitiúil, bhí an chaimiléireacht faoi bhláth agus an éagothroime as cuimse. Bhí smacht ag uasaicme bheag bídeach ar chúrsaí tráchtála agus maoine fad is a bhí formhór na Nicearaguach beo bocht.

Chuaigh cúrsaí in olcas i ndiaidh feallmharú eagarthóir La Prensa, Pedro Jaoquín Chamorro, an guth ba láidre sa tír i gcoinne Somoza. Creideadh go raibh baint ag daoine laistigh den réimeas leis an bhfeallmharú. Go dtí sin bhí codanna éagsúla den tír easaontaithe, ach i ndiaidh fheallmharú Chamorro, tháinig cumainn ghnó, an cliarlathas Caitliceach, grúpaí mac léinn, agus lucht intleachtúil a bhí ar deoraíocht le chéile in éadan Somoza. 

Bhí geilleagar na tíre ag dul go tóin poill chomh maith. Bhí fiacha an stáit ag ardú fad is a ghearr Somoza cánacha nua chun a líonraí pátrúnachta a choinneáil. Faoi lár 1978 ba bheag an dlisteanacht a bhí fágtha ag an réimeas.

Tháinig Fronta Náisiúnta na Saoirse Sandinista chun cinn sna 1960í. Ba ghrúpa treallchogaíochta Marxach iad na Sandinistas a tháinig faoi anáil gluaiseachtaí frith-impiriúlach, náisiúnacah agus réabhlóideacha sóisialta.

Throid siad cogadh treallchogaíochta ar bheagán acmhainní ar feadh na mblianta. Ach faoi 1978, bhí an t-atmaisféar sa tír tar éis athrú. Faoin tráth sin bhreathnaigh ógánaigh na cathracha, oibrithe, agus codanna den mheánaicme ar an FNSS mar an t-aon fhórsa a d’fhéadfadh deireadh a chur le riail Somoza.

Ba sa chomhthéacs seo a lainseáil an FNSS a ghníomh ba mhó go dtí sin: hníomh an Pháláis Náisiúnta, a tharla ar an 22 Lúnasa 1978. Agus iad faoi cheilt mar bhaill den Gharda Náisiúnta, chuaigh fiche-ceathair cománlach faoi cheannaireacht Edén Pastora (“Comandante Cero”) ar ruathar ar an bPálás Náisiúnta in Managua. “Fág an bealach, seo linn el Hombre”, a dúirt duine de na cománlaigh agus iad ag teacht i dtreo an pháláis. Cheap cuid den Gharda Náisiúnta gur Somoza a bhí ag teacht seachas a gcuid naimhde. 

Mharaigh na Sandanistas roinnt gardaí, gortaíodh tuilleadh, agus ghlac siad seilbh ar an bpálás ina raibh os cionn 1,500 duine. Tá an eachtra ar cheann de na heachtraí ba mhó giall i stair Mheiriceá Theas.

Bhí feisirí, oifigigh, gaolta le Somoza agus iriseoirí istigh sa Phálás faoi smacht na Sandinistas. Bhagair Pastora ar lucht tacaíochta an réimis, fad is a ghabh na cománlaigh baill foirne an rialtais. Ach ní fhéadfaidís smacht a choinneáil ar an méid a bhí ag tarlú agus d’éiligh na céadta trí fhuinneoga an pháláis. Scaoil na Sandinistas na páistí agus mná saor ina dhiaidh sin.

D’éiligh na réabhlóidithe go scaoilfí saor príosúnaithe polaitiúla, go n-íocfar airgead fuascailte, agus go ndéanfar communiqué leis an ngrúpa a chraobhscaoileadh, chomh maith le gealltanas go scaoilfí amach as an tír go sábháilte iad.

Bhí faitíos ar Somoza, agus é faoi bhrú mór go poiblí cheana féin, go ngortófaí go leor de na gialla, agus mar sin chuaigh sé i mbun idirbheartaíochta leis na Sandinistas.

Tar éis daichead a cúig uair an chloig rinne an rialtas craobhscaoileadh ar theachtaireacht na Sandinistas. D’fhág na cománlaigh go caithréimeach agus Panama mar cheann scríbe acu. Bhailigh na sluaite ar na sráideanna agus iad ag fágáil agus iad ag scairteadh “Síos le Somoza!” agus “Viva Sandinista!”.

Chuir an ruathar an lasair sa bharrach. Léiríodh laigí an réimis agus bhí cáil amach anois ar na Sandanistas. Ba thús é an ruathar a spreag réabhlóid an bhliain ina dhiaidh sin a chuir deireadh le riail éagórach Somoza.

Chuir gníomhaithe Misneach na comharthaí “Gan Tithíocht, Gan Todhchaí” in airde i nGaeltacht Mhaigh Eo le déanaí. Is chun aird a tharraingt ar fhaillí an stáit i leith na Gaeltachta agus cúrsaí tithíochta sa nGaeltacht a deineadh seo.

De réir daonáireamh 2022 tá 6,429 teach i nGaeltachtaí Maigh Eo. Tá 877 acu siúd folamh, rud arb ionann agus 13%. Anuas air sin, is tithe saoire 1,341 acu, nó 21%.

Ciallaíonn sin go bhfuil os cionn trian, 34%, nach bhfuil fáil ag muintir na háite orthu. Níl tithe tréigthe áirithe sna figiúirí seo, ach tá’s againn go bhfuil neart acu siúd chomh maith.

I láthair na huaire, tá 250 teach iomlán ar fáil ar Air BnB i nGaeltachtaí Maigh Eo. Níl ach stiúideo beag amháin ar fáil go fadtéarmach ar Daft.ie.

Ceann de na fadhbanna is mó i Maigh Eo ná na tithe a bhfuil ar an imeall idir tithe saoire agus teach tréigthe, atá in úsáid ar feadh seachtain nó dhó sa bhliain. Is leis an diaspora formhór na dtithe seo agus níl sé éasca scaoileadh leo. Meastar go bhfuil thart ar 500-600 teach den sórt seo i nGaeltacht Mhaigh Eo.

De réir na dtreoirlínte a d’eisigh an rialtas le déanaí tabharfar tosaíocht, go pointe, do chainteoirí Gaeilge i dtaobh na tithíochta aon uaire de sa nGaeltacht.

Ach gan coinníollacha teanga láidre i bhfeidhm, agus tacaíochtaí ar nós na scéime teanga srl leis, i ngach gné den tithíocht sna ceantair seo, mar aon le tionscadal fairsing chun Lonnaíochtaí Lán-Ghaeilge a thógáil, leanfaidh scrios an mhargaidh phríobháidigh ar aghaidh.

Tháinig te reo Māori, nó teanga na Maorach, faoi bhrú nuair a thosaigh próiseas an choilíneachais in Aotearoa (“An Nua-Shéalainn”). Ach thosaigh an cúlú dáiríre i ndiaidh 1840í – cosúlacht aisteach le hÉirinn, is dócha. 

Bhí formhór Aotearoa ag labhairt na Maoraise nuair a síníodh Te Tiriti o Waitangi (Conradh Waitangi) in 1840. Chreid na Maoraigh go gcosnófaí a gcearta, agus a dteanga agus cultúr. Ach, iontas na n-iontas, loic Coróin Shasana ar na gealltanais a tugadh. 

Níos lú ná tríocha bliain i ndiaidh shíniú an chonartha déanadh rialú Wi Parata v Easpag Wellington (1877) a chaith spiorad Chonradh Waitangi i dtraipisí. Tháinig creimeadh ar neamhspleáchas na Maorach ina dhiaidh sin agus cruthaíodh an comhthéacs don asamhlú cultúrtha dian.

Ba é an t-oideachas príomhghléas an choilíneachais chultúrtha. Bhain scoileanna miseanacha leas as te reo Māori, ach b’éigean Béarla amháin a úsáid i ndiaidh Reacht Oideachais 1847.

Threisigh dhá phíosa eile reachtaíochta, Acht na Scoileanna Bundúchasacha (1867) agus Cód na Scoileanna Bundúchasacha (1880), an cur faoi chois cultúrtha agus an ciníochas institiúideach.

Faoi thús an fhichiú haois bhí cosc ar te reo Māori a labhairt ar scoil, agus baineadh leas as pionós fisiciúil sa seomra ranga, rud a rinne dochar ollmhór síceolaíochta agus a chuir luas faoin iompú teanga.

In 1900, tháinig os cionn 90% de pháistí Maoracha isteach ar an scoil ina gcainteoirí dúchasacha. Faoi 1960, bhí an figiúr sin tite go 25%, agus faoi 1984 ní raibh ach thart ar 2% ann a bhí á dtógáil leis an teanga.

Mar fhreagra ar an gcúlú tubaisteach seo bunaíodh Kaupapa Māori, oideachas trí mheán theanga na Maorach. Bunaíodh Te Kōhanga Reo (neadacha Maoraise), macasamhail na naíonraí, agus Te Kura Kaupapa Māori, macasamhail na ngaelscoileanna. Tá ceart teanga áirithe bainte amach ag cainteoirí na Maoraise chun tacú leis na hiarrachtaí seo a tháinig ón mbun aníos.

Ach le déanaí tá comhghuaillíocht den eite dheis agus an eite dheis i bhfad amach, Páirtí Náisiúnta na Nua-Shéalainne, New Zealand First agus ACT New Zealand, tar éis reachtaíocht a bhrú tríd a dhéanann teanga oifigiúil den Bhéarla. 

Níl anseo ach athdhearbhú ar an gcumhacht choilíneach. Tá an Béarla i gceannas sa stát cheana. Sna díospóireachtaí faoin reachtaíocht d’impigh na feisirí Maoracha ar lucht tacaíochta an achta áit amháin a lua ina raibh easpa seirbhísí i mBéarla le sonrú; dár ndóigh, ní fhéadfaidís.

Is cuid de phatrún domhanda é seo; tá stáit choilíneacha, i gCeanada, in SAM, san Astráil, in Iosrael, san Ind, agus in áiteanna eile, ag brú reachtaíocht chun teanga an choilínígh a léiriú arís eile fad is a fhanann teangacha na mbundúchasach imithe. Is cuid de chathanna cultúrtha na heite-deise i bhfad amach é an méid atá ag tarlú. 

Fad is a chliseann ar an gcaipitleachas, tagann an eite dheis i bhfad amach i réim agus ar an bpointe boise díríonn siad a n-aird ar mhionlaigh agus teangacha mionlaigh. 

Sa chaoi seo, cuireann siad an dallamullóg ar an mhórphobal faoin gcúis atá le formhór a gcuid fadhbanna – an éagothroime ollmhór a chruthaíonn lucht an rachmais, na billiúnaithe, agus a sclábhaithe i measc an aosa pholaitiúil. 

Tá comhghuaillíocht lena n-áirítear an scothdeis in Aotearoa (“An Nua Shéalainn”) tar éis reachtaíocht a bhrú tríd a dhéanann teanga oifigiúil den Bhéarla.

Níl anseo ach athdhearbhú ar an gcumhacht choilíneach. Tá an Béarla i gceannas sa stát cheana. Sna díospóireachtaí d’impigh feisirí Maoracha ar lucht tacaíochta an achta áit amháin ina raibh easpa seirbhísí i mBéarla le sonrú; dár ndóigh, ní fhéadfaidís.

Bhí ar na Maoraigh troid ar feadh na nglúnta chun a dteanga a chosaint. Ní raibh an Béarla riamh i mbaol. Ó 1847 ar aghaidh cuireadh cosc ar te reo Māori a labhairt ar scoil, agus baineadh leas as pionóis fisiciúil — rud a rinne dochar síceolaíochta agus a chuir luas faoin iompú teanga.

In 1900 tháinig os cionn 90% de pháistí Maorach isteach ar scoil ina chainteoirí dúchasacha. Faoi 1984 bhí an figiúr sin tite go 2%. Mar fhreagra bunaíodh Kaupapa Māori: Te Kōhanga Reo agus Te Kura Kaupapa Māori — iarrachtaí ón mbun aníos chun an teanga a athbheochan.

Is cuid de phátrún domhanda é seo: stáit choilíneacha i gCeanada, SAM, an Astráil, Iosrael, an Ind, san Eoraip, agus sna tíortha Ceilteacha ag léiriú cumhacht teanga lucht an choilínithe arís eile.

Roinnt blianta ó shin d’eagraigh Misneach imeacht darbh ainm “I dTreo an Díchoilínithe” ag a labhair an fhile Maorach Vaughan Rapatahana. Ghlaoigh sé “a many headed hydra” ar an mBéarla, mar léiriú ar ollchumhacht dhomhanda na teanga.

Agus an caipitleachas ag cliseadh os ár gcomhar, tagann an eite dheis i bhfad amach i réim agus díríonn siad a n-aird ar mhionlaigh agus teangacha mhionlaigh.

Is iad feidhm na n-ionsaithe seo ná dallamullóg a chur ar an mórphobal faoi chúis formhór a gcuid fadhbanna — an éagothroime ollmhór a chruthaíonn lucht an rachmais, na billiúnaithe, agus a sclábhaithe i measc an aosa pholaitiúil.

Tá an oiread sin fadbhannaí in earnáil na Gaelscolaíochta nach eol don mhórphobal, nó fiú formhór na nGael, fúthu.

Tá easpa físe agus infheistíochta na Roinne Oideachais ag fágáil na hearnála san fhaopach go minic.

Má tá scéal cosúil le seo agat, bí i dteagmháil linn!

Rugadh Elizabeth “Lily” O’Brennan i mBaile Átha Cliath ar an 20ú Lúnasa 1878. D’fhás sí aníos i gclann láidir náisiúnach a ghinfeadh daoine mór le rá i saol polaitiúil agus cultúrtha na tíre. Ba ghníomhaithe a raibh cur amach ag an bpobal náisiúnach orthu a deirfiúracha Áine agus Kathleen. Phós Áine Éamonn Ceannt, duine de cheannairí Éirí Amach 1916, rud a chuir Lily ag croílár na n-eachtraí cinniúnacha i Réabhlóid na hÉireann 1916-23.

Is cosúil gur Fínín a bhí in athair O’Brennan. Le linn na hAthbheochana, chuir an chlann an O’ roimh an sloinne “Brennan”, rud a tharla in go leor cásanna ag an am. Chuir sliocht de mo chuid féin, a raibh an sloinne “Farrelly” orthu, O’ roimh a sloinne chomh maith. Gan dul ar seachrán, ach ba mhaith an rud é feachtas den sórt céanna a fheiceáil arís ach sloinnte a Ghaelú go hiomlán.

Tá zeitgeist díchoilínithe ann faoi láthair, agus d’fhéadfadh feachtas Ath-Ghaelú Chonradh na Gaeilge, ina lorgaítear coimitmint logainmneacha a úsáid, a chur in oiriúint do shloinnte. Bhí feachtais mar seo ann san am a chuaigh thart agus tá na cartlanna lán de scríbhneoirí Gaeilge ag impí ar an bpobal a n-ainmneacha Gaeilge a úsáid i bhfoilseacháin éagsúla; ach le cumhacht na meán sóisialta agus an borradh atá faoin nGaelachas faoi láthair seans go mbeadh glacadh maith lena leithéid de bheart?

Ach le filleadh ar O’Brennan. Amhail go leor den ghlúin náisiúnach seo, ba mhúinteoir í an bhean Bhleá Cliathach. Bhí sí ina drámadóir agus ina file chomh maith. D’éirigh go maith lena dráma May Eve in Stephen’s Green a léiríodh in 1912. Ach ba é an obair pholaitiúil an gad is gaire don scornach dar le O’Brennan. Bhí sí i láthair nuair a bunaíodh Cumann na mBan in Wynn’s in 1914, agus ba ghearr go raibh lámh lárnach aici mar eagraí.

Agus Éirí Amach 1916 ag teannadh léi, chabhraigh sí le trealamh a bhogadh, d’iompair sí teachtaireachtaí míleata, agus chruthaigh sí brat an Cheathrú Cathlán. Bhí sí lonnaithe ar Lána Mhuire Mhaith le linn an Éirí Amach. Gabhadh í leis an gcuid eile den gharastún sin agus coinníodh í i mBeairic Richmond agus i bPríosún Chill Mhaighneann ina dhiaidh sin. Scaoileadh amach í an lá céanna is a cuireadh a dheartháir cleamhnais, Ceannt, chun báis.

Chloígh O’Brennan leis an bpoblachtánachas i ndiaidh 1916. Bhí sí ar Ard-Chomhairle Chumann na mBan agus ina dhiaidh sin mar rúnaí ag Art Ó Ghríofa le linn idirbheartaíochta faoin gconradh.

Cé go raibh sí ag comhoibriú le toscaireacht an Chonartha Angla-Éireannaigh, thaobhaigh sí leis na hÓglaigh Frith-Chonartha le linn an Chogaidh Cathartha/na Frith-Réabhlóide. Chaith sí tréimhse ag feidhmiú le hoifig Erskine Childer sular cuireadh i ngéibheann arís í in 1922-23, áit ar ghlac sí páirt i stailceanna ocrais.

Ba náisiúnach cultúrtha díograiseach í agus scríobh sí ficsean faoin ainm cleite “Esther Graham” agus bhí lámh aici i mbunú Ghild na Scríbhneoirí Caitliceacha. Bhásaigh sí ar an 31ú Bealtaine 1948 agus thiomnaigh sí oidhreacht shaibhir ealaíon agus polaitiúil do na glúnta a tháinig ina diaidh.

Ar feadh 24 bliain tá Gaelscoil Coláiste Mhuire, ceann de na Gaelscoileanna is sine i mBaile Átha Cliath, tar éis a bheith lonnaithe in áitreabh sealadach.

Luaigh an Roinn Oideachais go raibh “fadbhanna neamhfheicthe”, ar nós stádas cosainta dúshraitheanna an foirgneamh in aice láímhe, agus tógáil an líne LUAS, cinn de na leithscéalta le haghaidh na moilltí.

Ach bhí an suíomh faoi úinéireacht Comhairle Cathrach Bhaile Átha Cliath roimh a cheannaigh an Roinn é uathu. I ndiaidh sin, chuir diospóidí idir na conraitheoirí agus an Roinn leis an t-ualach airgeadais. Phléasc costais an fhoirgnimh nua ó €11.5 millúin chuig ar a laghad €22 millúin i 2025.

Le déanaí, dúirt an tAire Oideachais Hildegarde Naughton go mbeidh tairiscint curtha amach le linn 4-6 seachtain i gcomhair conraitheoir nua, agus go mbeadh tógáilí ar suíomh Gaelscoil Choláiste Mhuire faoi dheireadh 2026. Faoi láthair tá daltaí Gaelscoil Choláiste Mhuire ag fulaingt i foirgneamh míchuí dá cuid riachtanais.

Léiríonn neamhiniúlacht an Rialtais a meoin tútach chuig Gaelscolaíocht sa tír: is cuma sa tioc leo faoinár teanga nó faoi leas na scoláirí.

Is siomptóim é den corás capitileach nach bhfuil foirgneamh oiriúnach ag daltaí Gaelscoile sa príomhcathair.

Chun cinntiú go bhfuil rochtain ag gach páiste ar oideachais sásúil, agus chun deireadh a chur le cuir amú fhollasach ó conraitheoirí príobháideacha ar airgead na gcáiníocóirí, is gá poblacht nua.